Karl Heinrich Marx (1818 - 1883) là người sáng lập chủ nghĩa cộng sản khoa học, người thầy và lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản và nhân dân lao động toàn thế giới. Kế tục và phát triển một cách thiên tài ba trào lưu tư tưởng chủ yếu của Thế kỷ XIX là: triết học cổ điển Đức, kinh tế học chính trị cổ điển Anh, chủ nghĩa xã hội Pháp, Marx đã tổng kết tri thức của nhân loại và sáng lập chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, học thuyết kinh tế macxit và chủ nghĩa xã hội khoa học, làm cho chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành khoa học, rồi đem khoa học đó kết hợp với phong trào công nhân, biến nó thành vũ khí sắc bén của giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản.

Marx sinh ngày 05-5-1818 ở thành phố Trier, tỉnh Rhénanie thuộc vương quốc Phổ (nay thuộc nước Đức), trong một gia đình gốc Do Thái trung lưu và có học thức. Cha ông là một luật sư. Marx học luật, sử, triết tại các trường đại học ở Bonn và Berlin. Năm 1841, Marx đỗ tiến sĩ triết học tại trường Đại học Tổng hợp Berlin.

Năm 1842, Marx đi Cologne, tham gia ban biên tập rồi trở thành tổng biên tập Báo “Sông Ranh”. Marx dùng tờ báo này để truyền bá tư tưởng tiên tiến, chống các thế lực phản động, bảo vệ quyền lợi của nhân dân. 

Báo “Sông Ranh” bị đóng cửa. Tháng 10-1843, Marx sang Paris, xuất bản tạp chí “Biên niên sử Pháp - Đức” và liên hệ với các tổ chức cách mạng bí mật của công nhân Pháp và Đức. Năm 1844, Engels đến Paris gặp Marx. Từ đó, hai người trở thành đôi bạn chí thiết, cộng tác chặt chẽ với nhau trong cuộc đấu tranh vì sự nghiệp của giai cấp vô sản.

Đầu năm 1845, bi trục xuất khỏi nước Pháp vì bị coi là một nhà cách mạng nguy hiểm, Marx sang Brussel, thủ đô nước Bỉ. Ở đây Marx và Engels viết nhiều tác phẩm có giá trị “đặt cơ sở cho chủ nghĩa xã hội duy vật cách mạng” (Lenin). Năm 1846, Marx và Engels lập một ủy ban liên lạc cộng sản để liên lạc với các nhóm cộng sản ở Đức và nước ngoài.

Năm 1847, Marx và Engels gia nhập Đồng minh những người chính nghĩa, cải tổ tổ chức này thành Đồng minh những người cộng sản và được Đại hội lần thứ II ủy nhiệm soạn thảo cương lĩnh của Đồng minh. Tháng 02-1848, bản “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” ra đời, đánh dấu sự hình thành chủ nghĩa Marx, học thuyết cách mạng hoàn chỉnh của giai cấp vô sản.

Sau Cách mạng tháng Hai ở Pháp (1848), chính phủ Bỉ lo sợ liền trục xuất Marx khỏi nước Bỉ. Marx lại sang Paris và được cử làm Chủ tịch Ủy ban trung ương Đồng minh những người cộng sản. Tháng 4-1848, Marx cùng Engels trở về Đức trực tiếp tham gia phong trào cách mạng đang sôi sục ở đây và xuất bản báo “Sông Ranh mới”. Cách mạng thất bại, báo “Sông Ranh mới” bị cấm, Marx bị truy tố và trục xuất khỏi nước Đức. Tháng 5-1849, Marx đến Paris, nhưng chỉ ít lâu sau ông lại bị trục xuất khỏi nước Pháp. Marx quyết định sang London, thủ đô nước Anh, là nơi ông sống và hoạt động cho đến ngày từ trần.

Ở London, Marx tiếp tục hoạt động trong Đồng minh những người cộng sản, đồng thời viết nhiều tác phẩm có giá trị để tổng kết những kinh nghiệm đấu tranh của giai cấp công nhân trong thời kỳ cách mạng 1848 - 1851. Từ năm 1850, Marx chuyên nghiên cứu khoa kinh tế chính trị. Năm 1867, quyển I của bộ “Tư bản” - công trình nghiên cứu chủ yếu của Marx, “tác phẩm kinh tế chính trị học vĩ đại nhất trong thế kỷ chúng ta” (Lenin) - ra mắt bạn đọc.

Tháng 9-1864, Hội liên hiệp Lao động quốc tế (Quốc tế thứ l) được thành lập. Marx là linh hồn của tổ chức này, là người thảo ra “Lời kêu gọi đầu tiên” và hầu hết các văn kiện quan trọng của Quốc tế.

Sau khi Công xã Paris thất bại (1871), Quốc tế thứ I ở vào tình thế không thể hoạt động có hiệu quả được nữa. Năm 1872, Hội đồng trung ương Quốc tế rời sang Mỹ, rồi sau đó tuyên bố giải tán (1876). Marx và Engels tiếp tục theo dõi, chỉ đạo phong trào công nhân và giúp đỡ việc xây dựng, củng cố các đảng vô sản chân chính ở các nước, đặc biệt là ở Đức và Pháp.

Việc chỉnh lý bản thảo các quyển II, III và IV của bộ “Tư bản” chiếm phần lớn thời giờ của Marx nhưng ông không hoàn thành được công trình to lớn đó. Lao động trí óc quá căng thẳng và đời sống vật chất thiếu thốn thường xuyên đã làm sức khỏe của Marx giảm sút nhanh chóng. Ngày 14-3-1883, Marx yên giấc ngàn thu trên chiếc ghế bành mà ông vẫn ngồi làm việc ở London, hưởng thọ 65 tuổi. Marx được an táng tại nghĩa trang Highgate ở London bên người vợ yêu dấu của mình. Marx mất đi nhưng “tên tuổi của Marx và sự nghiệp của Marx sống mãi muôn đời” (Engels).